O nas

Kultura i oświata

Parafia p.w. Ofiarowania NMP

Instytucje i Organizacje

Atrakcje

skansen markowa      

   Budynek muzeum
  

www.skansen-markowa.pl/

 

Muzeum Wsi Markowa. Skansen

Historia powstania muzeum w Markowej wyróżnia się na tle pozostałych polskich muzeów na wolnym powietrzu. W 1979 roku powstaje Towarzystwo Przyjaciół Markowej, którego inicjatorami są mieszkańcy (byli i obecni) Markowej. A było to tak: podczas spotkania, które odbyło się rok wcześniej, stwierdzono potrzebę zachowania wyjątkowości tego miejsca dla potomnych. Obecni mieli świadomość mijającego czasu, a wraz z nim odchodzącej tradycji. Obawiali się, że ludzie przestana już stawiać chałupy przysłupowe, które wyróżniają Markową spośród innych miejscowości Podkarpacia. Wówczas pojawił się pomysł stworzenia miejsca pamięci – muzeum, gromadzącego stare, tradycyjne drewniane chałupy oraz narzędzia używane dawniej w domach. Jak wspominają założyciele Towarzystwa: Nadrzędną ideą działalności Stowarzyszenia stało się dokumentowanie przeszłości rodzinnej wsi, a cel postanowiono zrealizować przez zachowanie dla potomnych tradycyjnej zagrody chłopskiej.

 

Lokalizacja

 

Muzeum Polaków Ratujących Żydów im. Rodziny Ulmów

 

muzeum ulmow markowa

 

http://bi.gazeta.pl/im/ff/dc/12/z19776511Q,Muzeum-Polakow-Ratujacych-Zydow-podczas-II-Wojny-S.jpg

 

Muzeum w Markowej będzie pierwszą placówką w Polsce upamiętniającą Polaków ratujących Żydów podczas II wojny światowej. Obiekt powstanie w centrum Markowej, przy głównej drodze, w sąsiedztwie Centrum Kultury i miejscowego skansenu. Wykonawcą obiektu jest firma Skanska.

70 lat temu - 24 marca 1944 r. w Markowej na Rzeszowszczyźnie rozegrała się straszliwa tragedia. Rankiem tego dnia niemiecka żandarmeria zamordowała siedemnaście osób. Zginęli Józef i Wiktoria Ulmowie wraz z szóstką nieletnich dzieci, a także ośmiu Żydów z rodzin Szallów i Goldmanów.

W muzeum prezentowane będą historie Polaków z Podkarpacia, którzy w czasie II wojny światowej udzielali pomocy Żydom. Wystawione eksponaty będą też prezentować relacje polsko-żydowskie przed wojną, w trakcie okupacji, a także stosunki powojenne.

Muzeum powstaje w Markowej, gdzie rankiem 24 marca 1944 roku niemieccy żandarmi zamordowali ośmioro Żydów z rodzin Szallów i Goldmanów oraz ukrywających ich Józefa Ulmę i będącą w ostatnim miesiącu ciąży jego żonę Wiktorię. Zabili też szóstkę dzieci Ulmów; najstarsza Stasia miała osiem lat. Izraelski Instytut Pamięci Yad Vashem przyznał Ulmom tytuł Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. W 2004 r. odsłonięto pomnik przypominający tamte wydarzenia.

Według historyków, w czasie okupacji niemieckiej co najmniej 1600 Polaków z terenu obecnego woj. podkarpackiego ukrywało ok. 2900 Żydów. Niemcy zamordowali tam ok. 200 Polaków ratujących Żydów.

ohel elimelecha lezajsk

 

www.kirkuty.xip.pl/lezajsk.htm

 

Żydzi w Leżajsku (w języku jidysz: Lizansk) mieszkali na pewno już w początkach XVI w. W 1635 r. leżajscy Żydzi uzyskali królewski przywilej warzenia oraz wyszynku piw i miodów. Na przestrzeni lat Żydzi stanowili około 50% mieszkańców miasta.

Gdyby nie chasydyzm, Leżajsk byłby zapewne niewyróżniającym się, jednym z setek polskich sztetli. W XVIII w. osiadł tu wędrowny kaznodzieja Elimelech syn Elazara Lipmana, zwany później Elimelechem z Leżajska. Ten uczeń słynnego Dowa Bera z Międzyrzecza był jednym z najważniejszych cadyków oraz twórcą koncepcji ruchu chasydzkiego . Napisał wiele opracowań o charakterze religijnym, spośród których największe znaczenie ma traktat zatytułowany Łagodność Elimelecha (hebr., Noam Elimelech ). O leżajskim Rebe mówiono, że był "lekarzem dusz, poskromicielem demonów oraz cuda czyniącym przywódcą i doradcą". Dzięki działalności Elimelecha, Leżajsk stał się jednym z najważniejszych ośrodków chasydyzmu w Europie.

Do dziś grób Elimelecha jest celem pielgrzymek Żydów z całego świata. Przyjeżdżają tu przez cały rok, oczekując cudownego uzdrowienia. Nie żądają jednak wiele, gdyż wiedzą, że "cadyk słucha próśb tych, którzy nie chcą za dużo". Szczególnie liczne pielgrzymki przybywają w rocznicę śmierci Elimelecha, przypadającą 21 dnia miesiąca adar, kiedy to - według wierzeń pobożnych Żydów - dusza zmarłego powraca na ziemię.

 

 Lokalizacja

cmentarz zydowski sokolow 

 

www.kirkuty.xip.pl/sokolowmalo.htm

 

Gmina żydowska w Sokołowie Małopolskim posiadała dwa miejsca pochówku. Pierwszy cmentarz jest wzmiankowany w 1687 r. Założono go na placu położonym ok. 150 m na północny wschód od rynku, u zbiegu obecnych ulic Kochanowskiego i Szewskiego. Wiadomo, że w okresie międzywojennym cmentarz był ogrodzony wysokim drewnianym płotem, w jego obrębie znajdował się drewniany ohel. Cmentarz uległ dewastacji w podczas II wojny światowej oraz w okresie późniejszym. W latach PRL na jego terenie zbudowano magazyny, obecnie w tym miejscu funkcjonuje punkt sprzedaży opału i paliw. Kilkanaście lat temu w budynku przylegającym do budynku wagi towarowej urządzono ohel, w którym umieszczono dwie współczesne macewy:

  • zmarłego w dn. 13 stycznia 1849 r. (19 tewet 5609 r.) cadyka Elimelecha Weissbluma z Rudnika, syna Menachema Isachara z Przeworska, wnuka Eleazara z Leżajska, prawnuka słynnego Elimelecha z Leżajska,
  • jego syna, zmarłego w dn. 22 lipca 1910 r. (15 tamuz 5670 r.) Eleazara z Rudnika, autora księgi Badania Melecha (hebr., Miszna le-Melech).

Klucz do ohelu udostępniają pracownicy firmy działającej na terenie zniszczonego cmentarza.

Drugi cmentarz założono prawdopodobnie w XVIII w. na działce położonej na północny wschód od miasta, przy obecnej ul. Okulickiego. Również ten cmentarz uległ znacznej dewastacji. W latach 60-tych na jego części wybudowano stację benzynową. Po okrojeniu granic cmentarz zajmuje działkę o powierzchni 5484 m kw., na której - według szacunkowych danych - zachowało się około 200-300 macew. W 2013 r. Fundacja Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego zbudowała ogrodzenie cmentarza.

tekst: Krzysztof Bielawski
Bibliografia:
A. Potocki, Żydzi w Podkarpackiem, Rzeszów 2004
M. Gosztyła, M. Proksa, Kirkuty Podkarpacia, Przemyśl 2001

 

Lokalizacja

julin

 

www.pttk.rzeszow.pl/pag9.html

 

Przebieg: Głogów Małopolski - Sokołów Małopolski - Julin - Brzóza Królewska - Leżajsk

Szlak został wyznakowany przez znakarzy Oddziału Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego w Rzeszowie. Początek opisywanego szlaku przy dworcu PKS w Leżajsku. Dzisiejszy Leżajsk, to pierwotnie miejscowość położona na terenie dzisiejszej wsi Stare Miasto, w XIII wieku wzmiankowana jako wieś. W 1354 roku król Kazimierz Wielki nadaje Rzeszów i okolice (włość rzeszowską), w tym ówczesny Leżajsk, Janowi Pakosławicowi ze Stróżysk. Prawa miejskie uzyskuje w 1397 roku od Władysława Jagiełły. Powtórnie lokowany w 1524 roku na obecnym miejscu przez króla Zygmunta Starego.

zagroda garncarska medynia

 

www.zagrodagarncarska.pl

 

Zagroda Garncarska powstała w 2001 roku, w ramach projektu Medynia – gliniane złoża, realizowanego przez Gminę Czarna. Tworzą ją XIX-wieczne budynki mieszkalne z ówczesnym wyposażeniem i tradycyjny piec do wypalania ceramiki. W okresie wakacyjnym organizowane są tutaj kilkudniowe warsztaty garncarskie, a przez cały rok odbywają się zajęcie dla grup zorganizowanych i turystów indywidualnych. Pod okiem garncarzy można się nauczyć toczenia naczyń na kole, rzeźbienia w glinie oraz wypalania ceramiki w piecu. Zagroda Garncarska jest idealnym miejscem do prowadzenia zajęć ergoterapii (terapii zajęciowej, terapii pracą), która uważana jest za ogniwo pośrednie między zabiegami leczniczymi a normalną aktywnością życiową i zawodową. 

Przez miejscowość przebiega szlak garncarski, który prowadzi turystów przez drogi i ścieżki kilku sąsiednich wiosek. Trasa szlaku garncarskiego.

 

Lokalizacja